Kể từ sau Thỏa thuận Paris và đặc biệt là COP26, việc công bố thông tin về khí hậu đã chuyển dịch từ tự nguyện sang yêu cầu thiết yếu, trở thành căn cứ quan trọng để nhà đầu tư và các bên liên quan đánh giá năng lực doanh nghiệp. Thay vì chỉ dừng lại ở mức "công bố", thị trường hiện đòi hỏi các lộ trình giảm phát thải cụ thể. Tuy nhiên, xu hướng này cũng làm gia tăng rủi ro "tẩy xanh", đặt ra thách thức về tính minh bạch và tin cậy của các cam kết Net-zero.
Trong bối cảnh này, nhu cầu về một chuẩn chung có cơ sở khoa học và có cơ chế kiểm chứng trở nên cần thiết. SBTi (Science Based Targets initiative – Sáng kiến mục tiêu dựa trên khoa học) ra đời như một công cụ giúp doanh nghiệp xây dựng mục tiêu giảm phát thải phù hợp khoa học khí hậu và được ghi nhận thông qua quy trình thẩm định.
SBTI là gì?
SBTi là một chương trình hợp tác giữa Liên hợp quốc (UN Global Compact), Viện Tài nguyên Thế giới (WRI) và Carbon Disclosure Project (CDP) nhằm giúp các doanh nghiệp đặt được các mục tiêu giảm phá thải phù hợp với mục tiêu chung của Thỏa thuận Paris. Theo SBTi, doanh nghiệp cần cắt giảm khoảng một nửa phát thải KNK so với năm cơ sở của doanh nghiệp trước năm 2030 và hướng tới phát thải ròng bằng 0 trước hoặc vào năm 2050.
SBTi làm điều này bằng cách nào?
SBTi đã xây dựng các bộ tiêu chuẩn, hướng dẫn chung, hướng dẫn theo từng lĩnh vực, và các công cụ giúp doanh nghiệp có thể xác định mục tiêu net-zero dựa trên cơ sở khoa học. Các tài liệu quan trọng của SBTi bao gồm:
Các bước để một cam kết được SBTi công nhận:
Để tăng độ tin cậy của các cam kết net-zero, SBTi cũng cung cấp dịch vụ thẩm định mục tiêu của cấc doanh nghiệp. Để đạt được sự công nhận của SBTi, doanh nghiệp cần thực hiện các bước sau:
Bước 1: Cam kết
Doanh nghiệp gửi thư cam kết qua cổng trực tuyến của SBTi. Tên doanh nghiệp sẽ được ghi nhận là "đang thực hiện" trên bản đồ khí hậu toàn cầu.
Bước 2: Xây dựng mục tiêu
Đây là giai đoạn quan trọng nhất. Doanh nghiệp cần thực hiện kiểm kê KNK cho cả 3 phạm vi theo tiêu chuẩn
Bước 3: Nộp hồ sơ
Hoàn thiện các biểu mẫu kỹ thuật và nộp dữ liệu qua hệ thống thẩm định của SBTi.
Bước 4: Thẩm định
Đội ngũ chuyên gia của SBTi sẽ rà soát hồ sơ. Trong giai đoạn này, doanh nghiệp cần sẵn sàng giải trình các giả định và phương pháp tính toán.
Bước 5: Công bố
Sau khi đạt chuẩn, mục tiêu của bạn sẽ được công bố rộng rãi trên website SBTi và các nền tảng đối tác, đồng thời doanh nghiệp cũng cần công khai tiến độ thực hiện mục tiêu hàng năm.
Quy trình từ lúc bắt đầu đến khi được phê duyệt chính thức thường kéo dài từ 6 đến 24 tháng, tùy thuộc vào quy mô và độ phức tạp của chuỗi giá trị. Về chi phí thẩm định, SBTi có các mức giá khác nhau tùy vào phạm vi mục tiêu và tính chất của doanh nghiệp. Mức phí cơ bản cho các dịch vụ chính như sau:
Dịch vụ | Phí (USD) | Thời gian trả kết quả |
Nộp mục tiêu ngắn hạn (5-10 năm) | 11.000 | 30 ngày làm việc |
Cập nhật mục tiêu Near-term/Net-zero | 5,500 | 30 ngày làm việc |
Nộp mục tiêu Net-zero | 11.000 | 60 ngày làm việc |
Gói Near-term update + Net-zero submission | 14,750 | 60 ngày làm việc |
Hiện trạng triển khai ở Việt Nam
Việc áp dụng tiêu chuẩn SBTi ở Việt Nam hiện chủ yếu phát triển theo hướng “đầu chuỗi cung ứng kéo xuống”: nhiều doanh nghiệp có hoạt động tại Việt Nam phải đáp ứng yêu cầu của tập đoàn mẹ/khách hàng quốc tế. Tuy nhiên, nếu xét riêng các doanh nghiệp có trụ sở tại Việt Nam, số trường hợp đã được SBTi phê duyện mục tiêu hiện vẫn còn hạn chế: tại thời điểm tháng 1/2026, có 18 doanh nghiệp Việt Nam cam kết và được xác nhận. Frasers Property Vietnam là doanh nghiệp trong lĩnh vực bất động sản đầu tại Việt Nam được SBTi phê duyệt mục tiêu, theo sau đó, các doanh nghiệp lớn trong nước chẳng hạn như Vinamilk cũng bắt đầu “định vị” SBTi như một chuẩn tham chiếu khi xây dựng lộ trình Net Zero[1].
Trong 1–3 năm tới, mức độ quan tâm và triển khai SBTi trong thị trường Việt Nam nhiều khả năng sẽ tăng, dẫn đầu bởi nhóm doanh nghiệp chịu áp lực tuân thủ và chuỗi cung ứng. Áp dụng các tiêu chí của SBTi giúp doanh nghiệp xây dựng lộ trình và mục tiêu ngắn hạn và dài hạn có cơ sở khoa học. Cơ chế thẩm định của SBTi cũng giúp các mục tiêu này trở nên đáng tin cậy không chỉ với thị trường trong nước mà còn với quốc tế.
Hiện nay, GreenCIC đang cung cấp các dịch vụ kiểm kê KNK/dấu chân carbon, xây dựng kế hoạch và lộ trình giảm phát thải hướng tới net-zero, tư vấn liên quan thị trường các-bon và đồng thời có thể hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn bị dữ liệu và hồ sơ để theo đuổi mục tiêu theo các chuẩn quốc tế như SBTi.
